Welkom op in-ter-net

Liberale kanttekeningen bij ACTA

De geheimzinnigheid omtrent het WTO verdrag voor internationale handhaving van intellectuele eigendomsrechten (ACTA)[1]  heeft, zo bleek uit WikiLeaks publicaties[2], in de Franse, Zweedse en Amerikaanse wandelgangen gezorgd voor de nodige vraagtekens.[3] In Nederland is het stil gebleven. Te stil. Zeker wanneer men zich bedenkt dat binnenkort Maxime Verhagen namens Nederland zijn goedkeuring zal uitspreken over een verdrag waarvan de expliciete inhoud niet bekend is.[4] Zelfs niet voor de Kamerleden die hun fiat diende te geven.

In Nederland lijken de eerste stappen al gezet. Staatssecretaris Fred Teeven hoopte via een ‘downloadverbod’ het ‘illegaal downloaden’ aan te pakken. Door de sites die toegang tot de inhoud aanbieden te verbieden zou de consument worden ontzien die zonder te betalen muziek en films downloadt. Hoewel een meerderheid van de Kamer tegen is, wil Teeven alsnog een downloadverbod: er bestaat druk vanuit de Europese Commissie.  Zo is het de EU Commissie Interne Markt ervan overtuigd dat: “the counterfeiting and piracy phenomenon has risen to very dangerous dimensions and has become one of the most devastating problems facing world business”.

Alvorens over te gaan tot hoe de gemiddelde Nederlander zijn iPod of harde schijf vult is het belangrijk te verklaren waarom hij dat überhaupt doet. De downloadende consument is een resultaat van marktmechanisme. Indien de ‘witte markt’ niet in staat is om het gewenste product te leveren ontstaat er een ‘zwarte markt’. Het feit dat Nederlanders en masse aan het downloaden zijn geslagen moet al een teken zijn voor de entertainment industrie dat zij hebben liggen slapen en niet voldoende hebben ingespeeld op de behoefte van de moderne consument. Een voorbeeld: populaire televisieseries zoals Breaking Bad en Dexter lopen minimaal twee seizoenen achter in Nederland. De moderne consument wil daar niet op wachten. Geen enkele tv-boer is op het idee gekomen om deze series in HD kwaliteit aan te bieden en gelijk te laten lopen met de VS. Als consument zit er maar één ding op: downloaden. Tenzij een schotel aan de gevel schroeven en ’s nachts opblijven als serieuze optie mag worden meegeteld. De consument van nu, en zeker die met een glasvezelkabel, gaat dus niet netjes zitten wachten tot een officiële Nederlandse releasedatum terwijl hij weet dat mensen aan de andere kant van de oceaan al een etmaal aan het genieten zijn van het betreffende product. Toch spreekt men in de entertainmentindustrie nog altijd van release data, terwijl smartphone fabrikanten zoals Apple en HTC al wel jaren hun producten en apps wereldwijd lanceren.

Hoe gaat dat downloaden dan precies in zijn werk? Dit gaat niet via ‘sites met inhoud’, waarbij de consument (client) de muziek of films downloadt vanaf een vast punt (server). De betreffende sites zijn in principe zoekmachines die individuele gebruikers aan elkaar koppelen zodat de gebruikers in dat netwerk informatie (media) kunnen uitwisselen. Dit staat bekend als een peer-to-peer-network (P2P). De software zoekt naar andere computers met dezelfde software zodat deze aan elkaar gekoppeld worden binnen het netwerk. De eerste generatie P2P was Napster. Deze werd terecht aansprakelijk gesteld voor het illegaal verspreiden van muziek aangezien Napster de koppeling faciliteerde vanaf een centraal punt (server based, zie illustratie). De tweede generatie P2P-netwerken decentraliseerden het netwerk waardoor die zich langer wist te vrijwaren van juridisch getouwtrek. Het gaat hier namelijk om ‘gedeelde’ inhoud door de gebruikers en geen ‘verspreide’ inhoud door een bedrijf. De bestaande inhoud wordt dus uitgewisseld, niet gestolen. Indien iemand een CD of DVD uit een winkel steelt, heeft niemand meer toegang tot dat product en wordt een volgende potentiële koper (en de verkoper) geschaad. De film, game of muziek wordt namelijk niet onteigend, het wordt als kopie verkregen zonder de rechten erover te hebben betaald. 

Het zijn de cassettebandjes van deze eeuw. Twintig jaar geleden werden de rondzwevende radiogolven opgevangen op een bandje, tegenwoordig kopieert men rondzwevende bestanden van het net.  Zoals iedereen in de jaren ’80 wist dat het ‘eigenlijk niet mocht’, zo weet ook iedereen die momenteel gratis games, muziek of films download dat het ook ‘eigenlijk niet mag’. Al in 2001 verloor Buma/Stemra de rechtszaak tegen Kazaa (populair tweede generatie P2P): het bedrijf was niet aansprakelijk voor de acties van diens gebruikers.[5] Het bedrijf opereert nog steeds. De derde generatie P2P-netwerken gaan via BitTorrents: deze coördineren de download (via trackers), maar verspreiden zelf geen bestanden. Een torrent is een groep gebruikers in het netwerk die onderling informatie uitwisselen. Het verbieden van ‘torrentsites’ zou dus het verbieden van sites betekenen die informatie-uitwisseling faciliteren onder groepen internetgebruikers. Dat staat gelijk aan het pleiten voor het platleggen van internet.

Eerste generatie P2P (links) en tweede generatie P2P (rechts). 

Bron: gigatribe.com.

De rechter heeft BREIN in het gelijk gesteld door op 11 januari jl. te besluiten dat Ziggo en XS4ALL toegang tot de Piratebay dienen te blokkeren. Saillant detail: de site maakte al tijden geen gebruik meer van ‘trackers’. Om het kopiëren te stoppen wordt de ‘zender’ uit de lucht gehaald. Hier wringt de schoen: in hoeverre zijn het ACTA verdrag en huidige rechterlijke uitspraken proportioneel? Eigendomsrechten zijn zeer belangrijk, het schenden van auteursrechten vormt zeker een probleem wat niet uitgevlakt mag worden. Inkomstenderving is immers de nachtmerrie van elke ondernemer, daar mag geen twijfel over bestaan. Het gaat dan ook niet om de pogingen deze te beperken, dat is een goed recht, maar des te meer om de rigoureuze middelen die ingezet worden. De hoofdvraag in deze is waar de piketpaaltjes van proportionaliteit gezet dienen te worden in een oneindig internet? Probleem met internet is dat elke actie, elke handeling in feite een kopie is: het internet is het grootste kopieerapparaat ter wereld. Het is niet moeilijk in te denken dat alle handelingen maal het aantal internetgebruikers een oneindige hoeveelheid aan kopieën met zich meebrengt. Het individueel aanspreken houdt dus in dat er gezocht zal moeten worden naar spelden in hooibergen.

Om het illegaal downloaden de das om te doen zonder de consument individueel aan te spreken wordt er gesproken over de aanpak van de ‘tussenpersoon’. Vermenigvuldig het tweede figuurtje met ongeveer 260 miljoen en wijs daar maar eens de ‘tussenpersoon’ aan.[1] Inderdaad: onmogelijk. Internet is iedereen en tegelijkertijd niemand. Het spreken van ‘aanpakken van de tussenpersonen’ was van toepassing op Napster, maar anno 2011 zijn we al enkele generaties verder. Het spreken van ‘verbieden van torrentsites’ is eveneens een teken aan de wand. De gevoerde politieke discussie komt meer dan tien jaar te laat en is van hetzelfde kaliber als Wim Kok die zich in 2002 afvroeg hoe een computermuis moest worden bediend.  Tien jaar later twittert een Kamerlid: “wie of wat is een torrent”.

De Nederlandse politiek en rechterlijke macht vormen in deze zeker geen uitzondering, ook in Amerika worstelt men hiermee. Een van de architecten van de voorlopers van ACTA (de SOPA / PIPA wetgeving), Lamar Smith,  kwam in opspraak toen bloggers hem er op wezen dat hij onder zijn eigen wetgeving vervolgd zou worden. Er stonden namelijk foto’s op zijn website waar geen auteursrechten over waren betaald en die duidelijk waren gekopieerd. Een uitglijder, maar ook een teken dat de directe implicaties en de verstrekkende gevolgen van internetwetgeving stelselmatig onderschat worden. De beste man had er waarschijnlijk niet eens bij stilgestaan omdat hij het internet gebruikt als iedereen ander: namelijk een nietsvermoedende kopieerder. Daarnaast weet ook de rechterlijke macht in de VS zich niet altijd raad met het fenomeen internet. Joel Tenenbaum diende voor het downloaden van 31 liedjes $675.000 schadevergoeding te betalen. Dit zijn schoolvoorbeelden van het klakkeloos 1-op-1 vertalen van analoge wetgeving naar de digitale wereld. Door de reikwijdte van internet kunnen, en zullen, zaken snel escaleren.

Het is dus onmogelijk te controleren wie illegaal upload[2], zonder diepgaande maatregelen te nemen. Het instellen van zogenaamde filters is niet alleen onmogelijk door een uitspraak van het Europees Hof, maar de gruwel van elke liberaal. Het blokkeren door de overheid van niet-illegale inhoud is in principe censuur.[3] Belangrijk is om te benadrukken, dat het downloadverbod niet gericht is op illegale inhoud zoals bijvoorbeeld kinderporno of snuff-films maar op huis-tuin-en-keuken-media. De inhoud an sich is dus niet illegaal; het verspreiden hiervan zonder auteursrechten betaald te hebben wel, deze inhoud onderling delen niet. Toch heeft een rechter besloten dat Ziggo en XS4ALL PirateBay dienen te blokkeren.[4] Men ontzegt een consument ook niet de toegang tot de markt omdat er nep Armani horloges te koop zijn, noch haalt men een radiozender uit de lucht omdat er teveel mensen thuis met cassettebandjes aan de slag zijn gegaan. Sterker nog: internet is niet van de overheid noch van het bedrijfsleven. Een dergelijke uitspraak van het Hof bewijst dat naast de politiek en de industrie, eveneens de rechterlijke macht zijn blijven hangen in een analoge wereld. Het blijft de vraag of de rechter in kwestie er van doordrongen is dat hij met deze uitspraak internetcensuur heeft geprivatiseerd. De ‘echte’ wereld en ‘internet’ zijn namelijk twee diverse werelden: zo bezint Nederland zich nog op een gepast antwoord op het kraken van Diginotar door Iraanse hackers; waren er Iraanse agenten fysiek betrapt in het AIVD gebouw terwijl zij dossiers stalen was het antwoord makkelijker te geven. Dit geeft de spanning weer in deze tijd tussen de analoge en de digitale wereld en dat deze niet 1-op-1 te vertalen zijn. Toch zijn de personen die nog analoog denken dezelfde personen die momenteel het digitale landschap aan het hervormen zijn.

Liberaal zou zijn om de individuele internetgebruiker direct en persoonlijk aan te spreken op zijn gedrag. Dit zal in de praktijk erop neer komen dat op last van het bedrijfsleven er in Uw computer gekeken gaat worden; welke software staat erop en heeft U toevallig niet stiekem een liedje gedownload zonder ervoor te betalen. Vergelijk het met een verkoper die Uw huis binnenkomt om even te rond te snuffelen of U niet toevallig een doos met gekopieerde cassettebandjes heeft liggen in plaats van netjes gekochte exemplaren, het liefst met kassabon. De afweging voor liberale politici moet zijn of deze grootschalige inbreuk op de privacy om illegaal downloaden te stoppen niet neerkomt op schieten op een mug met een bazooka. Een tweede optie is het aanspreken van de servers, in het ACTA verdrag is de three strikes out regel een half jaar geleden verdwenen.[5] Hier mochten internetgebruikers die tot drie maal toe over de streef gingen permanent afgesloten worden van het internet zonder tussenkomst van een rechter. Volgens de laatste versie dient de provider ‘info on the (alleged) infringer’ afgeven, met een plechtige belofte erbij dat het dan wel moet gaan om ´relevant info’ die ‘may include info regarding any person involved in any aspect of the infringement’ en ‘including third persons alleged to be involved’(art. 11). Een vermoeden van downloaden door persoon A kan de rechtvaardiging zijn om meteen persoon B, die vermoedelijk is gelinkt aan persoon A, eens door te lichten en de internetgegevens op te vragen bij de provider.

Het is vreemd dat de discussie wordt gevoerd in termen van ‘stelen’ en ‘tussenpersonen’ ten behoeve van een Verdrag met diepgaande gevolgen voor de persoonlijke vrijheid. In plaats van te kijken in hoeverre de wetgeving omtrent intellectueel eigendom en geleden schade nog te handhaven zijn in een nieuw digitaal tijdperk, wordt het klakkeloos 1-op-1 vertaald naar het internet. Naast het risico van escalatie en het niet tijdig onderkennen van een mogelijk sneeuwbal effect, worden (zij het late) ontwikkelingen zoals iTunes, YouTube en Spotify onvoldoende gewaardeerd als signaal dat er wel degelijk marktwerking mogelijk is op het internet met compensatie voor de entertainmentindustrie.

Door deze zweem van opportunisme, onduidelijkheid en geheimzinnigheid zal men bijna voorbij gaan aan het belangrijkste punt: juridische vervolging en het uiteenzetten van de handhaving zijn termen die normaal gesproken niet de boventoon voeren in een handelsverdrag. Daarnaast maken de internationale standaarden voor kosten en compensatie alle toekomstige discussie omtrent de houdbaarheid van huidige auteursrechten in het digitale tijdperk onmogelijk. De liberale kritiek op het verdrag concentreert zich, naast de het klakkeloos vertalen van analoog naar digitaal, met name op het ondemocratische gehalte. De Kamerleden werden door de minister gerustgesteld dat er bij invoering van het ACTA geen aanpassingen van EU-wetgeving nodig zijn: er zouden weinig nieuwe dingen in het ACTA verdrag staan. Dit argument is pertinent onjuist. Zo zullen er aanpassingen gemaakt dienen te worden voor artikels 9, 12 en 20[6] en tot slot bestaan er geen EU regels ten aanzien van vervolging wanneer het gaat om intellectueel eigendom. Daar had het Europees Parlement een antwoord op, in de eerder niet vrijgegeven juridische analyse stelt zij dat er in geen enkel EU Verdrag staat dat een internationaal verdrag in lijn dient te zijn met EU wetgeving. Dus waar hebben we het over.  In hoofdstuk V (art. 36 en 42) van het verdrag wordt de democratie met de voeten getreden: een speciale ACTA commissie zal worden gevormd die naar gelang het verdrag mag amenderen en aanpassen.  Wanneer het verdrag door deze commissie wordt aangepast is het van toepassing op de lidstaten die hier in het verleden hun handtekeningen hebben geplaatst; er is geen goedkeuring van het parlement nodig. Hoe deze commissie er precies uit zal zien, wie daar in zullen zitten en hoever hun amenderings-mogelijkheden reiken is niet te zeggen: de onderhandelingsstukken zijn tenslotte geheim. Onze Kamerleden zijn dus niet alleen onjuist maar ook onvolledig geïnformeerd.

Vertrouwen in de politiek is een mooi gegeven maar een carte blanche voor een verdrag met vergaande gevolgen voor de persoonlijke vrijheid die tegelijkertijd de rechterlijke macht en de democratie omzeilt vraagt om meer maatschappelijk debat. U heeft nog enkele maanden om Uw zorgen kenbaar te maken: in het eerst kwartaal van 2012 zal de Kamer het Verdrag al dan niet ratificeren en in juni 2012 dient het Europees Parlement zich te buigen over het ACTA-verdrag.

Dieuwertje Kuijpers

Dieuwertje Kuijpers

Gerelateerde Artikelen

• Het democratisch tekort: interpretaties en remedies
• Modellen voor de Instituties van de Europese Unie
• De EMU effectief. Voorwaarden voor economische dynamiek en financiele degelijkheid
• Belangen in balans. De rol van het nationaal belang in ontwikkelingssamenwerking
• Respect en burgerzin. Waarden en normen in liberaal perspectief