Werkprogramma
Op deze pagina treft u het werkprogramma van de Teldersstichting aan met de lopende projecten. Klik hier voor reeds afgeronde projecten en de bijbehorende publicaties. Op onze agenda treft u steeds de meest recente informatie aan over toekomstige bijeenkomsten.
Project: Partijendemocratie
Politieke partijen zijn al vaak ten dode opgeschreven, maar tot op heden is nog nergens een levensvatbaar en liberaal alternatief voor de partijendemocratie opgekomen. Ook al is het politiek-maatschappelijk krachtenveld waarin politieke partijen opereren ingrijpend veranderd, zij zijn nog steeds de spil waarom de parlementaire democratie draait. Maar hoe geruststellend is die constatering in het licht van voortgaand ledenverlies en verlies aan maatschappelijke inbedding? En hoe verhoudt de dominantie van de politieke partij zich met de liberale opvatting over volksvertegenwoordiging? Is de rol van gewone partijleden grotendeels uitgespeeld of zijn zij juist van essentieel belang voor een vitale partij?
Om deze en andere vragen te beantwoorden is in 2012 een werkgroep van de Teldersstichting van start gegaan met drs. M. van de Velde (wetenschappelijk medewerker Teldersstichting) als penvoerder. Bij de gedachtevorming over de toekomst van de partijendemocratie zijn verder betrokken: J.P. van den Akker MA (lid Provinciale Staten van Limburg), dr. C.F. van den Berg (Assistant Professor in Public Administration aan de Universiteit Leiden), drs. G.A. van Pruissen (ministerie van VWS), dr. P.G.C. van Schie (directeur Teldersstichting) en drs. H. Zilverentant (wethouder in Leiderdorp en voormalig directeur VVD-partijbureau). De werkgroep hoopt haar bevindingen voor de zomer van 2013 te publiceren.
Project: Behoud en versterking van de legitimiteit van de rechterlijke macht
In 2012 heeft de Teldersstichting een werkgroep in het leven geroepen die zich buigt over de vraag hoe de legitimiteit van de rechterlijke macht kan worden behouden en versterkt. Diverse vraagstukken worden bij dit onderzoek betrokken, zoals lekenrechtspraak, herstelrecht in het strafrecht, het vervolgingsmonopolie van het Openbaar Ministerie en de rol van slachtoffers in het strafproces. Naar verwachting zal de werkgroep haar bevindingen in de tweede helft van 2013 openbaar maken in de vorm van een rapport binnen de geschriftenreeks van de Teldersstichting.
De werkgroep wordt voorgezeten door prof.dr. T. Zwart (hoogleraar Rechten van de Mens aan de Universiteit Utrecht en curator van de Teldersstichting). Tevens nemen deel mw. mr. M.N. Kallen-Morren (advocaat en mediator), prof. mr. dr. G.G.J. Knoops (hoogleraar strafrecht en strafprocesrecht aan de Universiteit Utrecht en advocaat), mr. R.W.L. Loeb (lid van de Raad van State), mw. C.A.M. Maas MA, (medewerker Teldersstichting en scribent van de werkgroep) en prof. mr. J.H. Nieuwenhuis (emeritus hoogleraar Burgerlijk recht).
Project: Energie
Betrouwbare toegang tot elektriciteit en energie wordt veelal als vanzelfsprekend beschouwd. Wellicht komt dat juist doordat die toegang bij ons in Nederland over het algemeen wijdverspreid is en elektriciteit zich bijna overal en altijd doet gelden. Toch krijgen ook wij in de komende decennia te maken met een aantal stevige veranderingen die gepaard zullen gaan met minstens evenveel uitdagingen als kansen. Denk aan de wereldwijd stijgende vraag naar primaire energie, verschuivingen in productie en daarmee in energiestromen en in geopolitieke verhoudingen, vragen rondom klimaatkwesties en de beleidsdilemma’s die dat met zich meebrengt en de rol die nieuwe vormen van energie kunnen gaan spelen in ons huidige energiesysteem. Denk ook aan de voortdurende dynamische marges in vraag en aanbod en de mogelijke geopolitieke dynamiek en spanningen die dat gezien de kwestie van energievoorzieningszekerheid met zich mee kan brengen. Genoeg redenen om het thema door te lichten vanuit liberaal perspectief. Kunnen liberalen met hun voorkeur voor de vrije markt en een economie van open grenzen afdoende antwoord geven op deze serieuze uitdaging?
Een werkgroep onder voorzitterschap van J. Kamminga (o.a. voormalig VVD voorzitter, Commissaris van de Koningin in Gelderland en oud-voorzitter van de Raad van Commissarissen van Nuon) zal trachten een antwoord op die vraag te formuleren. Verder zijn lid van de werkgroep: mw. drs. F.D. de Beaufort (wetenschappelijk medewerker Teldersstichting), ir. B.P. Rauwerda (ondernemer), drs. R. Timmer (energiehandelaar Vattenfall), ir. J. Verwer (voormalig CEO van E-on Benelux en tegenwoordig president-commissaris van COVRA) en S. de Vries MSc (wetenschappelijk medewerker Teldersstichting en scribent van de werkgroep).
Project: Vrije wil bij ethische vraagstukken
Sinds de publicatie van een reeks populair-wetenschappelijke boeken over (de werking van) onze hersenen en de vrije wil, komt de vraag naar het al dan niet bestaan van een vrije wil herhaaldelijk terug in het maatschappelijk debat. Voor liberalen, die er in hun gedachtengoed van uitgaan dat mensen over een vrije wil beschikken en daarom ook verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor hun daden, is dit een belangrijk vraagstuk. Met name medisch-ethische kwesties als euthanasie, abortus en orgaandonatie raken aan de discussie over het al dan niet bestaan van een vrije wil. Wat als mensen niet (meer) zelf kunnen aangeven wat ze met hun leven willen? Wie is dan aan zet om bepaalde beslissingen te nemen?
In het onderzoek, dat zal worden verricht door mw. drs. F.D. de Beaufort (medewerker Teldersstichting), zal eerst worden gekeken wat de vrije wil voor individuen nu eigenlijk betekent en hoe deze zich verhoudt tot de liberale filosofie. Daarna volgt een inventarisatie en uitwerking van medisch-ethische vraagstukken waarbij de vrije wil een rol speelt.
Project: Soevereiniteit
Soevereiniteit betekent letterlijk ‘hoogste macht’ en wordt traditioneel gezien als één en ondeelbaar: er is namelijk maar één laatst beslissende instantie. Toch spreekt men steeds vaker over het ‘poolen’, ‘opdelen’ of ‘afstaan’ van soevereiniteit. Het publieke debat concentreert zich momenteel op twee terreinen, namelijk Europese integratie en militaire interventie. Het onderzoek zal deze twee terreinen verder uitwerken, in een poging tot een liberale invulling van het begrip soevereiniteit te komen.
Voor de Europese Unie gaat het om de vraag tot welk punt een lidstaat nog soeverein is, of beter gezegd: wanneer heeft een lidstaat zich dermate ingesloten dat er geen opt-out meer bestaat? Als deze opt-out aanwezig is, is die dan ook realistisch of slechts formeel-juridisch? De behoefte om een voorbehoud te maken, is terug te zien in het regeerakkoord van de VVD en de PvdA. Hierin bepleit de regering ten aanzien van Europa dat ‘Nederland [aansluit] op voorwaarde dat onze pensioenfondsen hiervan gevrijwaard blijven’ maar enkele pagina’s verderop wordt verklaard dat ‘protectionisme in strijd is met de Europese gedachte’. Deze tegenstelling geeft al aan dat soevereiniteit in de politieke realiteit blijkbaar geen helder begrip is.
In het tweede geval gaat het over het mogelijk verlies van zeggenschap binnen de eigen grenzen wanneer een regime zich stelselmatig schuldig maakt aan mensenrechtenschennis. Ook hier is er geen duidelijke lijn: zo heeft de internationale gemeenschap besloten om wél in Libië in te grijpen, maar (vooralsnog) niet in Syrië. Hieronder ligt ook een meer fundamentele vraag: is het mogelijk om soevereiniteit van staten aan voorwaarden te verbinden? Maar hier conflicteren ook twee liberale waarden: de waarborging van mensenrechten ten opzichte van territoriale integriteit en internationale stabiliteit. Op individueel niveau kan men zich afvragen of blijkbaar mensenrechten in Libië meer waard zijn dan in Syrië.
De werkgroep hoopt deze vragen te beantwoorden om zodoende een constructieve bijdrage te leveren aan de discussie. Door een wetenschappelijke achtergrond te bieden, voorzien van een liberaal moraal-filosofische invulling, meent de werkgroep handvatten aan te kunnen reiken aan degenen die deelnemen aan het (momenteel sterk vervuilde) maatschappelijke debat. De werkgroep bestaat uit dr. R.M.H. Kubben (assistent professor Geschiedenis en Theorie van Internationaal Recht en Internationale Betrekkingen, Universiteit Tilburg), mw. drs. D. Kuijpers (medewerker Teldersstichting en scribent), dr. K. Manusama (assistent professor Internationaal Recht, Vrije Universiteit te Amsterdam), ir. P.B. Rauwerda (ondernemer), dr. P.G.C. van Schie (directeur Teldersstichting), drs. J. Toet (directiesecretaris en strategisch bestuurlijk medewerker voor de gemeente Bunnik).
Project: Intra-Europese migratie en sociale zekerheid
Vanuit liberaal oogpunt is het vrij verkeer van personen, zoals wij dat binnen de Europese Unie kennen, toe te juichen. Europeanen zijn vrij om overal binnen de EU te gaan werken; zij kunnen zich vrij bewegen en worden niet belemmerd door enig overheidsinmenging. Ook puur economisch bezien is een volledig vrij verkeer van arbeidskrachten ideaal. Dit zorgt (in theorie) voor een perfect marktevenwicht tussen vraag en aanbod van arbeid.
De effecten die het vrije verkeer van personen heeft op verschillende beleidsterreinen, moeten echter nog goed in kaart worden gebracht. Zo lijkt onder meer het sociale-zekerheidsstelsel nog niet afgesteld op deze vrije migratiestromen. Er is namelijk een groot verschil tussen de sociale zekerheid zoals wij dat in Nederland kennen en zoals dit in sommige andere Europese lidstaten geregeld is. EU-migranten kunnen – omdat geen belemmeringen mogen worden opgelegd aan het vrij verkeer van personen – aanspraak maken op rechten die binnen de Nederlandse sociale zekerheid vallen. Wanneer de toestroom EU-migranten naar Nederland daadwerkelijk sterk blijft toenemen, kan dit op termijn gevolgen hebben voor de houdbaarheid van de sociale zekerheid – ook landen als Polen worden overigens door het opbouwen van bepaalde rechten voor financiële uitdagingen gesteld wanneer bijvoorbeeld het laatst verdiende loon (in Nederland) van een remigrerende Pool uitbetaald moet worden. Daarnaast bestaat de kans dat er vragen met betrekking tot de solidariteit opgeworpen zullen worden. Is het eerlijk dat een arbeidsmigrant uit Polen die hier slechts één jaar heeft gewerkt evenveel aanspraak kan maken op de Nederlandse sociale zekerheid als een werknemer die al dertig jaar in Nederland aan de slag is?
Eind 2012 is de Teldersstichting een werkgroep gestart die zich over bovenstaande kwesties zal buigen. In de werkgroep hebben zitting: mw. drs. J. Baljeu (voorzitter van de werkgroep en VVD-wethouder in Rotterdam), mw. drs. G. Bruins (VVD-bestuurslid Heusden en arbeidsmarktdeskundige), drs. S.A. van der Eijk (coördinerend beleidsmedewerker ministerie van Veiligheid en Justitie), prof.dr. D. Pinto (hoogleraar Interculturele Communicatie en directeur van het Intercultureel Instituut in Amsterdam), dr. O.P. van Vliet (universitair docent verbonden aan de Universiteit Leiden), prof.dr. G.J. Vonk (hoogleraar Sociaal Zekerheidsrecht verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen en de Vrije Universiteit) en S. de Vries MSc (wetenschappelijk medewerker Teldersstichting).
Project: Verloren Generatie
Zoals geconcludeerd in het op 1 november jl. gepubliceerde rapport Eigen keuze, samen sterk vinden verschuivingen plaats op de arbeidsmarkt. Zo wordt van ouderen verwacht dat zij langer doorwerken maar beginnen de jongeren van nu op steeds latere leeftijd met werken. Met het uittreden van de babyboomers op de arbeidsmarkt zal er krapte ontstaan: toch zal dit nog enkele jaren duren. Die enkele jaren werkloosheid of gebrek aan werkervaring kunnen fnuikend zijn voor de generatie tussen begin en eind twintig. Er bestaat een overduidelijke mismatch tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt: aan de ene kant worden arbeidskrachten ‘ingevlogen’ omdat ze in Nederland niet te vinden zijn, aan de andere kant dreigt een generatie jongeren voor enkele jaren ‘op de bank’ te eindigen. De vraag is wat te doen met de generatie jongeren die net van school afkomen of een studie af heeft gerond maar niet aan het werk komt?
De werkgroep die in 2012 het pensioenrapport samenstelde zal zich over deze vervolgvraag buigen in een policypaper. Allereerst zal worden bekeken of er überhaupt sprake is van een ‘nieuwe Verloren Generatie’ door te kijken naar de verwachtingen op de arbeidsmarkt, de economische ontwikkelingen maar ook waar de ‘nieuwe’ beroepsbevolking uit zal bestaan. Door deze uitstroom van babyboomers naast de instroom van nieuwe werkkrachten te leggen en af te zetten tegen de economische (maar ook politieke) ontwikkelingen, hoopt de werkgroep met concrete aanbevelingen te komen voor de nabije toekomst.
De werkgroep bestaat uit mr. R. Brood (Directeur Health & Benefits, Mercer), drs. H. Kadiks (voormalig directeur Nationale Nederlanden), mw. drs. D. Kuijpers (medewerker Teldersstichting en scribent), mw. mr. E.J.J.E. van Leeuwen-Schut (o.a. curator Teldersstichting en voormalig voorzitter VVD), ir. P.B. Rauwerda (ondernemer), dr. P.G.C. van Schie (directeur Teldersstichting) en drs. J. Sørensen (voormalig directeur HR, DSM).
Project: Verantwoordelijkheid en liberalisme
Verantwoordelijkheid is een van de kernbegrippen van het liberalisme. In de (in 2008 aanvaarde) Beginselverklaring van de VVD is het samen met individuele vrijheid als ‘hoofdbeginsel’ aangemerkt; de beide hoofdbeginselen worden beschouwd als ‘onlosmakelijk verbonden’ met elkaar. Er bestaat echter weinig literatuur waarin diepgaand is uitgewerkt wat verantwoordelijkheid voor liberalen werkelijk betekent, hoe dit begrip zich verhoudt tot vrijheid, en wat dit dan op meer specifieke terreinen concreet inhoudt.
Een werkgroep bestaande uit mw. drs. F.D. de Beaufort (wetenschappelijk medewerker Terldersstichting), prof.dr. B.P. de Bruin (hoogleraar Financiële Ethiek Rijksuniversiteit Groningen), prof.dr. M.V.B.P.M. van Hees (hoogleraar Ethiek en Politieke Theorie aan de Rijksuniversiteit Groningen), dr. P.G.C. van Schie (directeur Teldersstichting) en prof.dr. M.L.J. Wissenburg (hoogleraar Politieke Theorie Radboud Universiteit Nijmegen) is in 2012 gestart met een onderzoek naar liberale verantwoordelijkheid. Het doel is een geschrift te produceren naar het voorbeeld van Eerlijk is eerlijk (geschrift 111), dat inging op de begrippen eerlijkheid, rechtvaardigheid en liberalisme in hun onderlinge verhouding. Na een algemeen hoofdstuk over het begrip verantwoordelijkheid en zijn plaats in het liberalisme, volgt uitwerking naar diverse deelgebieden. Het streven is het geschrift begin 2014 te kunnen publiceren.
Project: Publicaties 60-jarig jubileum Teldersstichting
In 2014 zal de Teldersstichting haar zestigjarig bestaan vieren. Mede in het kader daarvan bereiden mw. drs. F.D. de Beaufort (wetenschappelijk medewerker Teldersstichting) en dr. P.G.C. van Schie (directeur Teldersstichting) twee publicaties voor waarin de wortels van het liberalisme nader worden onderzocht en wordt bekeken hoe zij het hedendaags en toekomstig liberalisme (kunnen) voeden.
Enerzijds zal in een geschrift de werkelijke historische en politiek-theoretische betekenis van het sociaal-liberalisme, in Nederland zowel als in de bredere Europese context, worden belicht. Daarbij zal worden aangegeven hoe deze substroming te plaatsen is in de algehele liberale bedding. Het begrip ‘sociaal-liberaal’ wordt tegenwoordig wel vaak omarmd maar zelden begrepen. De auteurs zullen hun geschrift afsluiten met een beschouwing over de implicaties van het echte sociaal-liberalisme. Anderzijds zullen mw. De Beaufort en Van Schie, in samenwerking met prof.dr. J.Th.J. van den Berg (onder meer emeritus hoogleraar Politieke Geschiedenis), een boek samenstellen met portretten van klassiek-liberale politici in Nederland. Zij zullen hieruit ook destilleren of er een specifieke Nederlandse variant van het klassiek-liberalisme is te onderscheiden, met eigen kenmerken. Ten slotte zal worden gereflecteerd in hoeverre er op dit klassiek-liberalisme kan worden voortgebouwd.
Publicatie van beide boeken zal plaatsvinden in het jubileumjaar 2014. In dat jaar zal ook een jubileumconferentie worden georganiseerd.
